روایتی از شور و شعور دزفولیا در دهه اول محرم/ از چلابزنی تا پژواک چکاچک شمشیرها
به گزارش خبرنگار تابناک در استان خوزستان، دزفول را به پایتخت مقاومت می شناسند در ایام دفاع مقدس اما سابقه ارادت مردمان این سرزمین به اهل بیت اطهار علیهم السلام ریشه ای دیرینه دارد. در روزهای محرم دزفول شهری است که کوچهها، خانهها، تکیهها و حتی کسبوکارهایش در سوگ سیدالشهدا (ع) به سوک مینشیند.
در این شهر، عزاداری برای امام حسین (ع) بخشی از هویت دینی و فرهنگی مردم است هویتی که نسلبهنسل منتقل شده و در قالب آیینهای کهن، روضههای خانگی، سینهزنیهای پرشور و تکیههایی که در هر کوی و برزن برپا میشوند، زنده مانده است.
مردم دزفول از دیرباز به دینداری، ارادت قلبی به اهلبیت علیه السلام و حضور پررنگ در مراسم محرم شناخته میشوند. این دلبستگی بهگونهای است که با آغاز دهه اول محرم، فضای شهر بهصورت خودجوش دگرگون میشود محلهها برای برپایی تکیهها آماده میشوند، خانهها میزبان روضهخوانیهای خانگی میشوند و هیئتها با نظمی مردمی، آیینهایی را برگزار میکنند که ریشه در تاریخ و باور جمعی این دیار دارد که در ادامه به برخی از آنها میپردازیم.
علمگردانی، ستونهای برافراشته در سوگ
علمهای دزفول نمادهای اصلی عزاداری در این شهر هستند. علمهای عادی معمولاً ارتفاعی بین ۳ تا ۴ متر دارند و با پارچههای رنگین پوشانده میشوند. این سازهها که در جلوی دستههای عزاداری حرکت میکنند، توسط افراد خاصی حمل میشوند و به دلیل ارتفاع زیاد، گروهی همواره مراقبند تا علم با موانع برخورد نکند.
در میان آنها، «علم حضرت ابوالفضل (ع)» جایگاهی ویژه دارد. این علم با ارتفاع بیش از ۴ متر و شالهای مشکیرنگ، مشهورترین علم شهر است که مردم برای رفع گرفتاری و شفا، با آن عهد میبندند و شالهای جدید را با شالهای قبلی آن تعویض میکنند.
چلابزنی حلقه دلهای حزین
یکی از شیوههای خاص سینهزنی در دزفول، آیین «چلابزنی» است. در این شیوه، عزاداران به صورت دایرهوار کنار هم میایستند و هر نفر دست خود را بر شانه نفر بعدی میگذارد تا یک حلقه انسانی کامل تشکیل شود.
مداح در مرکز این حلقه قرار میگیرد و با ریتم و آهنگی خاص نوحهخوانی میکند. عزاداران نیز همنوا با این ریتم، سینه میزنند. این حلقه که گاهی شامل هزاران نفر است، در تکیههای بزرگ تا پاسی از شب ادامه مییابد.
چوبزنی پژواک چکاچک شمشیرها
آیین چوبزنی که در فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسیده، هماکنون در محله کلانتریان دزفول اجرا میشود. عزاداران در این آیین، چوبهایی با ابعاد خاص در دست میگیرند و به دو شیوه «۳ چوب» یا «۵ چوب» با ریتمهای مشخص، چوبها را به هم میکوبند.
فلسفه این آئین دوگانه است: برخی آن را نماد چکاچک شمشیرها در دشت کربلا میدانند و برخی دیگر معتقدند این چوبها یادآور چوبهایی است که حضرت ابوالفضل (ع) به دست کودکان دادند تا با سرگرم شدن به آن، تشنگی روز عاشورا را برای لحظاتی فراموش کنند.
شیدانه نذری که دستبهدست میشود
در مسجد امام رضا (ع) دزفول، آیینی به نام «شیدانه» یا «شهیدانه» برگزار میشود. در این مراسم، حجلههای چوبی بنا میکنند که فردی در آن جای میگیرد و مردم نذورات خود (اغلب شامل نان و خرما) را به او میسپارند.
فرد مسئول، نذرهای دریافتی را به مراجعهکنندگان دیگر میدهد؛ به طوری که نذرها میان مردم دستبهدست میشود. جذابیت این آیین در آن است که حتی فرد دستخالی نیز میتواند از نذریهای موجود بهرهمند شود.
روضههای ساده و خالصانه خانگی
سال هاست که در دزفول، روضههای خانگی در گروههای ۲۰ تا ۳۰ نفره رواج یافته است. ویژگی این روضهها، سبک خاص بیان وقایع کربلا است.
سخنران با زبانی عامهپسند اما علمی، وقایع را چنان با جزئیات روایت میکند که عزاداران خود را حاضر در صحنه میبینند. این تصویرسازی ذهنی باعث جذب مخاطبان بسیاری به این مجالس شده است.
تاسوعا و عاشورا؛ اوج همدلی حسینی
مراسم تاسوعا با حرکت دستهها از خیابان اصلی امامخمینی (ره) به سمت منزل بزرگان شهر آغاز و تا صبح عاشورا ادامه مییابد. در روز عاشورا، دستهها از جنوب شهر به سمت منطقه «رودبند» حرکت میکنند و در مسیر، اهالی شهر با شربت زعفران، میوه و خرما از آنها پذیرایی میکنند.
یکی از دقیقترین نمادهای این روز، نحوه بازگشت علمهاست. علمها که در طول روز به صورت عمودی حرکت میکردند، در پایان مراسم و هنگام بازگشت به هیئتها، به صورت افقی حمل میشوند که نمادی از افتادن علم خیمه حضرت ابوالفضل (ع) پس از شهادت ایشان است. همچنین در عصر عاشورا، کاروانی نمادین از کودکان و بانوان، یادآور کاروان اسرای کربلا، در میان هیئتها ظاهر شده و فضای شهر را حزنانگیز میکند.
این محبت میراثی است که نسل به نسل و سینه به سینه گشته و هنوز در کوچه و خیابان و با حضور بیواسطه مردم حفظ میشود و هر ساله با فرارسیدن محرم، بار دیگر روایت حماسه کربلا را در قالب سنتهای دیرینه زنده میکند.
گزارش: سمیه همتپور
انتهای پیام/
